Çocuklarda DEHB
DEHB yani Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, çocuklarda daha sık teşhis edilen bir hastalıktır. Dünya genelinde yapılan araştırmalar, çocukların ortalama %8’inin DEHB’li olabileceğini gösteriyor.1 Aileler ve öğretmenler, çocuklarda bazı davranışlar üzerinden DEHB şüphesi ile doktorlara başvurabiliyor..
DEHB, korkulması gereken bir problem değil. Nörogelişimsel bir farklılık olarak ortaya çıkan bu durum, uygun tedaviler ile yaşamı minimum şekilde etkileyecek hale getirilebiliyor. DEHB; Dikkat Eksikliği Baskın, Hiperaktivite/Dürtüsellik Baskın ve Karma Tip olarak gözlemleniyor. Çocuğunuz:
- Sabit oturmakta zorlanıyorsa ve sürekli kıpırdanıyorsa
- Sürekli koşmak, tırmanmak ve fiziksel olarak hareket etmek istiyorsa
- Sessiz kalmakta zorlanıyorsa ve sürekli sizin ve arkadaşlarının sözünü kesiyorsa
- Sırasını bekleyemiyorsa
- Eşyalarını düzenli olarak unutuyor ya da kaybediyorsa
- Okulu sevmiyor, ödev yapmaktan hoşlanmıyorsa
- Uzun süre odaklanamıyorsa
- Organize olamıyor ve planları takip edemiyorsa,
DEHB’i olabilir. Eğer siz ya da çocuğunuzun öğretmenleri bu gözlemlerde bulunuyorsa doktorunuzla iletişime geçmeniz önerilmektedir. DEHB semptomları 12 yaşından önce ortaya çıkmaktadır ve 3-12 yaş arası çocuklarda DEHB görülme oranı, 12-18 yaş aralığından daha yüksektir. Bunun nedeni, küçük çocukların semptomlarını saklamaya uğraşmaması ve bu durumu negatif görmemeleri olabilir.
Çocuğum Çok Hareketli, Acaba DEHB’li Mi?
Çocuk dendiğinde akla gelen kelimeler arasında “enerjik, hareketli ve dikkatsiz” bulunabilir. Birçok çocuk fazlasıyla enerjiye sahiptir ve koşmaktan, oynamaktan ve soru sormaktan keyif alır. Çocuğunuz yaş aldıkça daha sakin olmaya başlayabilir.
Ancak ebeveynlerin çok hareketli çocuklarında DEHB olup olmadığını düşünmeleri normaldir. Bu noktada doktorları ile iletişime geçerek bu durum analiz edilebilir. Her hareketli çocuk DEHB’li değildir. DEHB’li çocuklar ve çok hareketli çocuklar arasındaki temel fark, DEHB’li çocukların günlük hayatta yaşadığı zorluklardır. Eğer çocuğunuzun hareketli yapısı ve heyecanı okulda, evde ve sosyal çevrelerinde ilişkilerini negatif olarak etkiliyorsa; odaklanama durumu başarısını düşürüyor ve organize olmalarını zorlaştırıyorsa, DEHB bir olasılık haline gelebilir. DEHB’i olmayan enerjik çocuklar, genelde ciddi ortamlarda daha sakin davranabilir ve odaklanabilir.
Hareketli çocuğunuzun DEHB’i olup olmadığı konusunda emin değilseniz şu sorular üzerine düşünebilirsiniz:
- Çocuğumun davranışları ekstrem olabiliyor mu, kendine ya da başkalarına zarar verecek bir seviyeye geliyor mu?
- Yaşı için örneklendirilen davranışlar, çocuğumun davranışlarını yansıtıyor mu?
- Çocuğumun hareketliliği ve davranışları, eğitimini engelliyor mu?
- Aile ve arkadaşlık ilişkileri çocuğumun davranışlarından negatif şekilde etkileniyor mu?
- Bu davranışlar sürekli mi, yoksa yalnızca bazı yer ve zamanlarda mı yaşanıyor?
Bu sorulara vereceğiniz cevaplar üzerine doktorunuza danışmak, DEHB tanı sürecinde size yardımcı olabilir.
Çocuklarda DEHB davranışları için cinsiyet de önemli bir faktör olabilir. Erkek çocuklarda DEHB belirtileri daha kolay fark edilebilir. Bunun nedeni erkek çocuklarda Hiperaktif/Dürtüsel ve Karma Tip DEHB’in kızlara göre daha yaygın olmasıdır. Normalin üzerinde hareketlilik ve kıpırdanma, ebeveynleri DEHB konusunda araştırma yapmaya yönlendirebilir. Kız çocuklarında daha sık görülen Dikkat Eksikliği Baskın Tip DEHB, kendini hareketlilikten ziyade okulda ve sosyal ilişkilerde zorlanma olarak gösterebilir. Ebeveynlerin bu sorunların var olup olmadığına da dikkat etmeleri önemlidir.
Çocuklarda DEHB Tanısı ve Tedavisi
Çocuğunuzun hareketliliğinin olması gerektiğinden fazla olduğunu düşünüyorsanız ve bir doktora danıştıysanız; doktorunuz gerekli muayene ve gözlemlemeleri yapabilir, aile sağlık geçmişinizi inceleyebilir ve gerekirse çeşitli testler gerçekleştirerek olası bir DEHB tanısı koyabilir.5 Çocuğunuz DEHB tanısı aldıysa süreç, tedavi yöntemleri ile devam edecektir.
- İlaç Tedavisi: DEHB ilaçları, çocuğunuzun semptomları ile baş etmesini kolaylaştırabilir ve yaşam kalitelerini yükseltebilir. Doktorunuz, çocuğunuza uygun olan ilaç ve doz konusunda sizleri bilgilendirecektir.2
- Davranışsal Değişiklikler: Terapi almak, çocuğunuzun DEHB ile yaşama adapte olmasına yardımcı olabilir. Bunun yanında ev hayatında bazı değişikliklere giderek çocuğunuzu pozitif şekilde destekleyebilirsiniz. DEHB konusunda eğitim alarak:
- Ödül bazlı davranışlar oluşturmaya yardım edebilir
- Doğru yönerge vermeyi öğrenebilir
- Düzenli bir günlük rutin oluşturabilir
- Çocuğunuzu fazla dikkat dağıtan aktivitelerden uzaklaştırmayı öğrenebilir
- Zaman yönetimi konusunda daha net olabilir
ve onlara destek olabilirsiniz.5 DEHB, uygun rutinler ve tedavi ile çocuğunuzun hayatını minimum olarak etkiler. DEHB’li çocuğunuzun sağlıklı ve keyifli bir şekilde büyümesi zor değildir.